Potas

Potas (K) jest składnikiem płynu wewnątrzkomórkowego, soków trawiennych i kości. Odpowiada za układ nerwowy, mięśniowy oraz sercowo-naczyniowy. Zapewnia prawidłową gospodarkę wodno-elektrolitową, pomaga kontrolować ilość wody w organizmie, jest odpowiedzialny za utrzymanie odpowiedniego ciśnienia osmotycznego w komórkach i płynach ustrojowych. Ważną funkcją jaką pełni jest też aktywacja wielu enzymów ustrojowych i udział w metabolizmie węglowodanów i białek.

Źródłami potasu w żywności są:

  • ziemniaki i bataty
  • warzywa (np. warzywa zielone, rośliny strączkowe, buraki, pomidory)
  • owoce (np. morele, banany, brzoskwinie, zwłaszcza owoce suszone)
  • orzechy
  • pestki i nasiona
  • kakao i czekolada
  • produkty zbożowe (np. otręby pszenne, kasza gryczana, jęczmienna)
  • mięso (np. kurczak, mięso czerwone, ryby)
  • produkty mleczne

W celu wzbogacania żywności w potas dopuszczone do stosowania są następujące jego formy wymienione w załączniku II Rozporządzenia (WE) nr 1925/2006:

  • jodek potasu
  • jodan potasu
  • fluorek potasu
  • diwęglan potasu
  • węglan potasu
  • chlorek potasu
  • cytrynian potasu
  • glukonian potasu
  • glicerofosforan potasu
  • mleczan potasu
  • wodorotlenek potasu sole potasowe
  • sole potasowe kwasu ortofosforowego

Zgodnie z Rozporządzeniem Ministra Zdrowia z dnia 16 września 2010 r. w sprawie substancji wzbogacających dodawanych do żywności, maksymalna ilość składników mineralnych zawarta w 100 g lub ml (albo w jednej porcji jeżeli jest ona mniejsza niż 100) wynosi nie więcej niż 50% zalecanego dziennego spożycia, co oznacza, że w wyrobie końcowym nie może być więcej niż 1000 mg potasu na 100 g lub ml lub porcję jeżeli jest mniejsza niż 100.

Dla potasu dopuszczono trzy oświadczenia zdrowotne:

  • Potas pomaga w prawidłowym funkcjonowaniu układu nerwowego.
  • Potas pomaga w prawidłowym funkcjonowaniu mięśni.
  • Potas pomaga w utrzymaniu prawidłowego ciśnienia krwi.

We wszystkich powyższych przypadkach wskazano iż oświadczenie może być stosowane wyłącznie w odniesieniu do żywności będącej przynajmniej źródłem potasu zgodnie z oświadczeniem wymienionym w załączniku do Rozporządzenia (WE) nr 1924/2006.  Zgodnie z tym rozporządzeniem oświadczenia zdrowotne są dopuszczalne jedynie pod warunkiem umieszczenia następujących informacji przy etykietowaniu:

  • stwierdzenie wskazujące na znaczenie zrównoważonego sposobu żywienia i zdrowego trybu życia;
  • ilość środka spożywczego i poziom jego spożycia niezbędny do uzyskania korzystnego działania, o którym mówi dane oświadczenie;
  • w stosownych przypadkach, stwierdzenie skierowane do osób, które powinny unikać danego środka spożywczego;
  • odpowiednie ostrzeżenie w przypadku produktów, które mogą stanowić zagrożenie dla zdrowia, jeżeli są spożywane w nadmiarze.

Dzienne spożycie potasu według różnych źródeł.

Aby uzyskać efekt wskazany w wyżej wymienionych oświadczeniach zdrowotnych, w opinii EFSA w oparciu o którą ustalono wszystkie trzy oświadczenia zdrowotne, wskazano dzienne spożycie potasu. Jednak w odniesieniu do obniżenia ciśnienia krwi opinia EFSA różni się od innych źródeł (np. od przewodnika WHO).

Według opinii EFSA:

WHO zaleca zwiększenie spożycia potasu z pożywienia w celu zmniejszenia ciśnienia krwi i ryzyka chorób sercowo-naczyniowych, udaru mózgu i choroby wieńcowej do wysokości co najmniej 90 mmol/dzień (3510 mg/dzień) dla dorosłych.

Natomiast badania opisane w publikacji Normy żywienia dla populacji Polski, wskazują, że dzienne spożycie potasu mające efekt obniżający ciśnienie powinno wynosić 3500 mg/dzień.

Statystyczne dzienne spożycie potasu wynosi według różnych źródeł:

  • w krajach europejskich wynosi 2463 mg do 3991 mg na dobę (Normy żywienia dla populacji Polski);
  • w przeciętnej polskiej diecie w roku 2016 wyniosło 2617.9 mg (Górska-Warsewicz H. , Rejman K., Laskowski W, Kowalcze K., Food Sources of Potassium in the Average Polish Diet Nutrients., 2019 Dec 1;11(12):2905, badania oparto o dane GUS).

U osób zdrowych nadmierne ilości spożytego potasu są wydalane przez nerki, wraz z moczem, kałem oraz w mniejszym stopniu z potem. Potas może być usuwany z organizmu również w wyniku odwodnienia na skutek wymiotów, biegunki czy zatrucia pokarmowego, a także niektórych leków. Zarówno nadmiar, jak i niedobór potasu może być źródłem chorób.

opracowanie własne

Nadmiar potasu, czyli hiperkaliemia.

Na podstawie wielu doniesień naukowych można wyróżnić kilkanaście różnych przyczyn powstania hiperkaliemii do których należą niektóre choroby współistniejące i współodpowiedzialne oraz leczenie niektórymi lekami. W zależności od stężenia jonów potasu w surowicy krwi mogą wystąpić następujące objawy:

– objawy ze strony centralnego układu nerwowego: apatia, splątanie, parastezje (czucie opaczne), osłabienie odruchów głębokich;
– objawy ze strony układu mięśniowego: zmęczenie, zmniejszenie siły mięśniowej, nużliwość (męczliwość) i skurcze mięśni, porażenie wiotkie;
– ze strony układu sercowo-naczyniowego: bradykardia, pobudzenia dodatkowe

Niedobór potasu, czyli hipokaliemia.

Wynika ze zbyt małego stężenia potasu w surowicy (poniżej 3,5 mM), jest to częste zaburzenie elektrolitowe u pacjentów kardiologicznych. Hipokaliemia jest czynnikiem ryzyka groźnych arytmii i nagłego zgonu sercowego, a w badaniach wykazano też, że skutkuje zmianami czynności elektrycznej serca, które powszechnie uznawane są za arytmogenne.

Zarówno wzrost (hiperkaliemia), jak i obniżenie (hipokaliemia) stężenia potasu w surowicy sprzyja powstaniu zaburzeń rytmu serca oraz zmian ciśnienia krwi.

Oświadczenia zdrowotne uregulowane są przepisami prawa, z zastrzeżeniem, że dopuszcza się pewną elastyczność brzmienia. Firma DIRECTIVA oferuje pomoc w zakresie umieszczania w oznakowaniu oświadczeń zdrowotnych oraz projektowania czy weryfikacji etykiet.

Źródła:

  • Rutkowski A., Gwiazda S., Dąbrowski K., Kompendium dodatków do żywności, Konin 2003
  • Kunachowicz H., Przygoda B., Nadolna I., Iwanow K., Tabele składu i wartości odżywczej żywności, Warszawa 2018
  • Rozporządzenie (WE) nr 1924/2006 Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 20 grudnia 2006 r. w sprawie oświadczeń żywieniowych i zdrowotnych dotyczących żywności
  • Rozporządzenie (WE) nr 1925/2006 Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 20 grudnia 2006 r. w sprawie dodawania do żywności witamin i składników mineralnych oraz niektórych innych substancji
  • Rozporządzenie Ministra Zdrowia z dnia 16 września 2010 r. w sprawie substancji wzbogacających dodawanych do żywności
  • Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1169/2011 z dnia 25 października 2011 r. w sprawie przekazywania konsumentom informacji na temat żywności, zmiany rozporządzeń Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) nr 1924/2006 i (WE) nr 1925/2006 oraz uchylenia dyrektywy Komisji 87/250/EWG, dyrektywy Rady 90/496/EWG, dyrektywy Komisji 1999/10/WE, dyrektywy 2000/13/WE Parlamentu Europejskiego i Rady, dyrektyw Komisji 2002/67/WE i 2008/5/WE oraz rozporządzenia Komisji (WE) nr 608/2004
  • Rozporządzenie Komisji (UE) nr 432/2012 z dnia 16 maja 2012 r. ustanawiające wykaz dopuszczonych oświadczeń zdrowotnych dotyczących żywności, innych niż oświadczenia odnoszące się do zmniejszenia ryzyka choroby oraz rozwoju i zdrowia dzieci
  • Scientific Opinion on the substantiation of health claims related to potassium and maintenance of normal muscular and neurological function (ID 320, 386) and maintenance of normal blood pressure (ID 321) pursuant to Article 13(1) of Regulation (EC) No 1924/2006. EFSA JOURNAL 2010; 8(2):1469
  • Normy żywienia dla populacji Polski. Pod redakcją Mirosława Jarosza. Instytut Żywności i Żywienia 2017
  • Guideline: Potassium intake for adults and children WHO 2012
  • Rybakowski M., Witt M., Juskowiak K., Małkiewicz T., Baranowski M., Ślósarek R., Hiperkaliemia jako bezpośredni stan zagrożenia życia. Wczesne postępowanie lecznicze w oparciu o wytyczne Europejskiej i Polskiej Rady Resuscytacji 2010., Nowiny Lekarskie 2012, 81, 6, 658–663
  • Beręsewicz A., Hypokalemia, aktywacja neurohormonalna i ryzyko groźnych arytmii. Postępy Nauk Medycznych 7/2014, s. 479-486
  • Uruski P., Tykarski A., Znaczenie i zasady kontroli gospodarki potasowej w chorobach sercowo-naczyniowych. Wybrane Problemy Kliniczne. Forum Medycyny Rodzinnej 2009;3(1):49-60.

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany.