ROŚLINY LECZNICZE: Bratek

Bratek to gatunek rośliny należący do rodziny fiołkowatych, jest dobrze znany w medycynie staropolskiej jako kwiat św. Trójcy, zaś na Mazowszu jako sierotka, a w lubelskim – macoszek.

W Polsce występuje wiele gatunków, do leczniczych zalicza się jednak tylko: fiołek trójbarwny (Viola tricolor L.), oraz fiołek polny (Viola arvensis Murr.), który jednak jest mniej cenny pod względem leczniczym. Fiołek ogrodowy (Viola x wittrockiana Gams) jest uprawiany jako roślina ozdobna.

Fiołek trójbarwny kwitnie od maja do października, występuje obficie jako chwast na polach, przydrożach, na brzegach lasów lub na łąkach. Jest rośliną jednoroczną lub dwuletnią. Surowcem leczniczym jest ziele (herba violae tricoloris).

http://bibliodyssey.blogspot.com/2012/12/plant-anatomy-charts.html

Ziele zawiera saponiny i flawonoidy (w tym rutynę mającą działanie antyoksydacyjne), oraz związki antocyjanowe (naturalne barwniki nadające czerwony, niebieski lub fioletowy kolor, mają też właściwości przeciwutleniające). Ziele działa wykrztuśnie, moczopędnie, napotnie, wzmacniająco, poprawia przemianę materii. Stosowane jest w chorobach dróg oddechowych (nieżyt oskrzeli, suchy kaszel) oraz przy zmianach skórnych – w leczeniu trądziku, wyprysków skórnych i wybroczyn. Może być też stosowany jako lek uzupełniający w leczeniu nadciśnienia tętniczego krwi, w miażdżycy, osłabieniu mięśnia sercowego i podwyższonym ciśnieniu krwi. Można go stosować doustnie w formie sproszkowanego ziela, jako herbatkę ziołową lub zewnętrznie w formie okładów z naparu czy rozparzonego ziela.

Większe dawki ziela mogą powodować wymioty lub nudności. Nie powinno się stosować go w przypadku nadwrażliwości na substancję czynną, na salicylany czy na uszkodzoną, poranioną skórę i otwarte rany.

Fiołki mają bardzo długą historię. Używane były już w starożytnym Rzymie, jak wspomniano m.in. w XXI księdze „Historii naturalnej” autorstwa Caiusa Pliniusa Secundusa: „Kato zaleca siać w ogrodach zioła wieńcowe…”.  Rzymianie nosili wieńce zdobiące skronie, szczególnie podczas podniosłych uroczystości i obrzędów religijnych. Wito je z młodych gałązek niektórych drzew, wplatano również różnokolorowe kwiaty, w tym fiołki. Najpiękniejszymi wieńcami dekorowano posążki bóstw domu i spiżami, oraz groby przed dokonaniem pochówku.

Ogródki kwiatowe zaczęły powstawać w Grecji już od VI w. p.n.e. Uprawiano w nich lilie ogrodowe, krokusy, hiacynty, a także fiołki. Grecki lekarz Dioskurydes zalecał to zioło w leczeniu padaczki u dzieci.

We Włoszech około 1305 roku Pietro de Crescenzi napisał dzieło „Opus ruralium commodorum libri XII” traktujące m. in. o sprawach rolnictwa, ogrodnictwa i zielarstwa. Znalazł się tam też opis renesansowego ogrodu przeznaczonego do uprawy ziół kulinarnych i leczniczych, w którym znalazł się również fiołek.

Również zachowane angielskie rękopisy kulinarne świadczą, o tym, że na Wyspach Brytyjskich w wieku XIV uprawiano szereg ziół sałatkowych, oprócz mięty czy mniszka lekarskiego, także i fiołki.

Fiołek trójbarwny jest składnikiem suplementów diety zgłaszanych do GIS. Oczywiście wyprodukowane suplementy podlegają przepisom odnoszącym się do jakości żywności, etykiety muszą być oznakowane zgodnie z obowiązującymi przepisami. Oferujemy pomoc w zakresie weryfikacji i projektowania etykiet.

Źródła:

  • Kuźnicka B., Dziak M., Zioła i ich zastosowanie, wyd. 4, Warszawa, 1987
  • Poprzęcki W., Ziołolecznictwo, Warszawa, 1990
  • Lamer Zarawska E., Kowal-Gierczak B., Niedworok J., Fitoterapia i leki roślinne, Warszawa, 2012
  • Community herbal monograph on Viola tricolor L. and/or subspecies Viola arvensis Murray (Gaud) and Viola vulgaris Koch (Oborny), herba cum flore, Committee on Herbal Medicinal Products (HMPC), 2010
  • Kawałko M. J., Historie ziołowe, Lublin, 1986

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany.